Site içinde arama
_
-
Ana sayfa
Foto arşiv
Tüm Anafilya Dizini
 Yıl 2010
 Yıl 2009
 Yıl 2008
 Yıl 2007
 Yıl 2006
 Yıl 2005
 Yıl 2004
 Yıl 2003
 Yıl 2002
 Yıl 2001
 
5  72  2920393

 



©Copyright 2001-2014

 Yıl 2007 Mayıs Dergisi - Sayı:71 sayfa:3    
 

METAZORİ METAFORLAR VE “GİBİ” DEN KURTULAMAYAN ŞİİR


Bülent TOP



Ne zamandır “şiirde gibi” üzerine bir yazı yazmak istiyordum; “gibi”ler üstüme üstüme gelmeye başlayınca bu yazıyı şimdi yazmak farz oldu. Yazı benim tarzımda başlıksız yazılır, en sonunda başlık kendiliğinden gelip oturuverir. Bu sefer farklı oldu; birkaç başlık, başlıklar daha yazıyı yazmadan beliriverdi. Birini seçtim; diğerleri ise şuna benzer şeylerdi:

ŞİİRDE GİBİ HASTALIĞI

GİBİ GİBİYİM GİBİYİM ŞİİR GİBİYİM

GİBİ YAZMAK GİBİ YAŞAMAK
…

Hemen hemen her şiir benzeşimlere, imgelere, sözcüklerle alegoriye ve metaforlara aç, muhtaç. Bu açlığı “gibi” ile doyurmaya kalkınca şiir tatsız bir yemeğe dönüyor. Yazanı usta dahi olsa “gibi” sözcüğü metafor ikamesi olarak kullanıldığında acemice duruyor.

“Şiir, bir budalanın denize bakıp ‘tıpkı yağ gibi’ demesiyle başlar. ”Cesare Pavese

“Gibi”li dizeler şiiri en ilkel haline, başlangıca götürüyor. Bana gelen amatör çalışmalarda bu hastalığa sık rastlıyorum; hemen bir örnek ama isim vermeyeceğim:

   “GERÇEK GİBİ...
  
   Başını yasladın omzuma
   Kokuyordun güller gibi...
   Okşadım saçlarını
   Yumuşacıktı ipek gibi...
   Dönüp baktın yüzüme
   Bir öpücük kondurdun...
   Dudakların ateş gibi...
   Eridim bittim sanki o an
   Güneşte kar gibi..
   Kalk, sabah oldu dediler
   Meğerse bir rüya imiş
   Sanki gerçek gibi...”


“Gibi” sözcüğü içine sızdığı şiirde virüs görevi görüyor; şiiri hasta ediyor. Şimdi ustalardan örneklere bir bakalım (usta olmak kötü şiir yazmaya engel değil) :


   rüzgârın fırtınaya dönüşmesi gibi
   fırtınanın camı çerçeveyi indirmesi gibi
   hayatına yönelik bombalı bir saldırı gibi
   geriye çekilirken herkesi öldürmek gibi sevmiştim seni!
   Küçük İskender


   Baktım güneşte soğumuş karanfil gibi mavi
   Bir yapı işçisinin kulağındaki kalem gibi güzel
   Yağmurda ıslanmış namlu gibi yeğin
   Melih Cevdet Anday


   Gözleri çıkarılmış bir âmâ gibi evler
   İki yanımdan aksın bir sel gibi fenerler.
   Islak bir yorgan gibi iyice bürüneyim
   Necip Fazıl Kısakürek


   Meyvelerini taşıyamayan
   Ağaçlar gibiyim
   Sularını taşıran ırmaklar gibi..
   Bu kadar mutluluk çok bana
   Ahmet Erhan


Metaforun metazorik değil de ustaca kullanıldığı şiirler keyifli bir sofra tadındadır. Çok çeşitli bir gül bahçesidir o an şiir.


   Dostum
   Tumturaklı mısralar için kendini yorma
   Gör, duy ve dokun
   Tat ve kokla
   Kemal BURKAY


   ZANNETME Kİ ŞÖYLE BÖYLE BİR SÖZ,
   GEL SEN DAHİ SÖYLE BÖYLE BİR SÖZ
   Şeyh Galip


Aslında şiiri sanat haline getiren, şiirdeki sanat değerini koruyan sözcükleri kabından, kalıbından çıkararak us’un alamayacağı biçim ve anlamlara yolculuk ettirebilmektir. Bu sayede terk edilmiş bir kadının yüreği koca bir dağa, bir çağlayan gözyaşına, bir yatak bir ormana dönüşebilir. Ama asla “kadının yüreği dağ gibi” olmaz; “gözyaşları çağlayan gibi” olmaz, “yatak orman gibi” olmaz, o zaman şiir olmaz…

Benzetilen sözcükler, merkezde duran gerçek sözcüğün anlamını süsler, belirginleştirir. Etrafında dönenilen gerçek sözcükten mümkün olduğunca kaçınmak gerekiyor şiir adına.
…

   Taşı annesi sanıp sarılıyorsa yosun
   Şehirli desen peşine düşmüşse köylü kilim
   Bir kapı ötekine buyrun efendim diyorsa
   Bir pencere ötekine açılıyorsa örneğin
   Burdan bir şiir çıkar ve ben onu yazarım…
   Abdulkadir Budak


Şiirin metafor gücü gerçek yaşamı hiçe sayar. Taş gibi değersiz ve ruhsuz duran bir nesneyi bir anneye şiirden başka hangi güç çevirebilir. İki kapıyı birbiriyle konuşturabilen güç de şiirin metafor güzelliğinden geliyor. Bir pencereye us ve karar verme yetkisi yükleyip başka pencereye açılma olanağını sağlayan şiirdir.

En güçlü aşk şiirlerinin içinde aşk geçmez.

Zorla ve inatla metafor yaratabilme çabası metazori şiiri çıkarıyor karşımıza ve o şiir havada duruyor. İyi şiiri anlayabilmemiz için kötü örneklere bakmamız gerekiyor. Usta şairler belki de zorlama metafora başvurmamak için gibi hastalığına yakalanmışlar, bilemiyorum. Zorlamalı metafor “gibi” hastalığı GİBİ şiirde göze batıyor, şiirin estetiğini bozuyor.

1 Mayıs emekçilerin bayramı; şiire emek verenlerin de 1 Mayıs’ı kutlu olsun. Şiddetten uzak, şiir gibi bir ülke, şiir gibi bir dünya özlemiyle…


Bülent TOP


sayfa:3

ARTOFİLO

İLETİŞİM İÇİN

 
_